İran ve zugzwang

İran bir süredir Dünya gündemini en çok meşgul eden ülkelerin başında geliyor. İran konusu geçtiğimiz günlerde öylesine çetrefilli bir hale geldi ki yılların deneyimli dış politika uzmanları bile yazdıkları yazılarda, yaptıkları yorumlarda olabildiğince temkinli cümleler kuruyorlar.  Benden İran’ın içinde bulunduğu durumu tek bir sözcükle anlatmam istense bunu bir satranç terimi ile yapmayı seçerdim. Almanca kökenli bu sözcük, bildiğim kadarıyla yerel dillere çevrilmeden kullanılıyor:  ZUGZWANG.

Bu yazımı okumak için önce satranç öğrenmeniz gerekmiyor. Kaldı ki “Yok, bu yazıyı okumadan önce satranç öğreneceğim” derseniz uzun süre beklemeniz gerekecek çünkü satranç öğretmeniniz “zugzwang” konusuna haftalar hatta aylar sonra gelebilecektir. Nedir, emin olmanızı isterim, size satranç öğretmeden zugzwang sözcüğünü bir toplumbilim terimi olarak kullanmasını bir paragrafta anlatacağım. Ardından İran’ın nasıl olup da “zugzwang” durumuna düştüğünü yazacağım. İlginizi çektiyse buyurun, başlıyoruz.

Orta ve/veya iyi derecede satranç biliyorsanız aşağıdaki paragraf size sıkıcı gelebilir ama yine de paragrafın sonuna ekleyeceğim ve Morphy’nin 1840 yılında geliştirdiği satranç probleminde rakibin nasıl zugzwang durumuna düştüğü ilginizi çekebilir.

Satranç oyununda beyaz ve siyahla oynayan oyuncular sırayla hamle yaparlar. Hamle yapılması bir zorunluluktur, taraflardan birinin “ben pass diyorum” gibi bir seçeneği yoktur. Sırası gelen hamle yapar. İşte zugzwang, hamle yapma zorunluluğunun bir handikabı olarak çıkar karşımıza. Özcesi, sırası gelen oyuncu o hamle sırasını atlayabilse üstün duruma gelebilecek veya oyunu beraberlikle bitirebilecektir. Ancak bir hamle yapmak zorundadır ve içine düştüğü zugzwang durumunda hangi hamleyi yaparsa yapsın oyunu kaybeder. Biraz satranç bilen arkadaşlarım için aşağıya bir satranç problemi koyuyorum. Hamle sırası beyazda ve beyazın hamlesi sonucu siyah zugzwang durumuna düşer ve beyaz iki hamlede mat yapar. Satranç biliyorum diyen arkadaşlarımın beyazın hangi hamleyle siyahı zugzwang durumuna düşürerek oyunu kazandığını kolayca bulabileceğini sanıyorum.[i].

Hamle sırası beyazda ve iki hamlede mat. (Morphy, 1840.)

Zugzwang durumuna düşmek, özellikle hırslı satranç oyuncuları için derin bir hayal kırıklığı yaratır. Tarifi zor bir duygudur, oyunu kazanacağınızı en kötü ihtimalle oyunu beraberlikle bitireceğinizi ummaktasınızdır. Bir anda kendinizi hangi hamleyi yaparsanız yapın oyunu kaybedeceğiniz gerçeği ile yüz yüze bulursunuz. İşte İran, Ortadoğu’da oynanan girift satranç oyununda kanımca zugzwang durumuna düşmüştür.

İran’ın Ortadoğu’da zugzwang durumuna düştüğü önermesi ciddi bir iddiadır ve toplumbilim açısından bu bir hipotezdir. Hipotezime ait kanıtları veya daha doğru bir deyişle siyasi, ekonomik ve jeopolitik olguları yazacağım. Ama sırayla, yaklaşık her iki günde bir bölüm yazacağım. Siz değerli okurlarım bu zaman zarfında İran’la ilgili görüşlerinizi benimle paylaşabilirsiniz. Tümünü dikkatle okuyacağım. Bekliyorum, siz de bekleyin…

DİPNOT

[i] Satranç probleminin çözümünü bu yazıya yorum olarak yazabilirsiniz. Probleme ait çözüm yorumlarınızı iki gün sonra doğru cevapla beraber yayımlayacağım.

İran ve zugzwang” için 13 yorum

  1. İran gibi çok güçlü bir felsefesi olan ve kökleri Pers imparatorluğuna dayanan bir ülkenin çıkmazını heyecanla bekliyorum

    Liked by 1 kişi

  2. Satranç probleminin doğru cevabı Ka6… Doğru cevabı veren arkadaşlarımı kutluyorum.

    Beğen

  3. Ka6. Çok estetik bir satranç problemi. Yazılarınızdaki yaratıcılık, akıcılık, merak duygusu, ezmeden bilgi verme… Özelsiniz. Sizi tanımak istediğimi söylesem yanlış anlamazsınız değil mi?

    Liked by 1 kişi

  4. Zekisiniz, kaleminiz güçlü ama sosyalist ve devrimci bakış açınız yok. O yüzden İran üzerine ne yazsanız havada kalır

    Beğen

  5. İran’la ilğili giriş yazınızla benim ilgimi çektiniz.Sizi hayli zamandır izleyemiyordum.Bu kez İran’ı sonuna dek izleyeceğim. Kolay gelsin.

    Liked by 1 kişi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s