GRİP VE SİYASET

Dr. Doğan Alpaslan Demir            Dr. Hülya Ermiş Belek[i]             

Dünya ülkelerinin çoğunda, gündemin ilk sıraları arasına Çin’den yayıldığı düşünülen Corona virüs enfeksiyonu yerleşti. Corona virüs enfeksiyonları, tıp literatürünün yakından tanıdığı, hayvanlardan insanlara geçen bir hastalık olmakla beraber, virüsün yakın bir zamanda yapısal bir değişiklik geçirerek, grip gibi insandan insana bulaşmaya başlaması tüm dünyada paniğe neden oldu. Çünkü adı geçen virüse yönelik aşı bulunmuyor. Aslında virüs enfeksiyonlarına bağlı pandemi[ii] tehlikesine vurgu yapılması yeni değil.  Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Ocak 2019’da dünyada sağlığı tehdit eden 10 tehlikenin üçüncü sırasında İnfluenzanın (grip), sekizinci sırasında aşı karşıtlığının yer aldığını açıkladı[iii]. Özcesi, grip hastalığı bir pandemiye sebep olarak dünya çapında yaygın ölümlere sebep olma potansiyelini korumayı sürdürüyor.

Gripten dökülüyoruz. Bu bilgiyi Sağlık Bakanlığı’nın açıklamalarından edinmedik çünkü bakanlık bu konuda doyurucu bir açıklama yapmış değil. Hastanelerin acil servislerinde çalışan hekim arkadaşlarımız/meslektaşlarımız, grip nedeniyle başvuran hastaların çokluğundan, bazı klinik, poliklinik ve acil servislerin aşırı başvuru nedeniyle kilitlenmesinden yakınıyor; bir çok meslektaşımız “kafayı sıyırma” sınırında çalışıyor. Eczacı arkadaşlarımızla konuştuğumuzda “bir vur, bin ah işit” halde olduklarını görüyoruz: Grip aşısı ve antiviral ilaçların yeterli sayıda bulunmasında sıkıntı olduğu iddia ediliyor. Grip nedeniyle özellikle çocuklarda ölüm vakaları olduğunu duyuyoruz, teyit edebilmiş değiliz ama bu geldiğimiz aşamada gribe bağlı ölümlerin artması şaşırtıcı olmaz. Kaldı ki ilerlemiş kronik hastalığı olan ve evde bakılan pek çok kişinin ölümünün araya giren grip enfeksiyonu ve komplikasyon olarak gelişen pnömoni (zatürre) sebebiyle olduğunu, ölüm sebebi olarak ise takip edilen kronik hastalığın gösterilmiş olabileceğini deneyimlerimize dayanarak biliyoruz. Biz, yaşamlarımızın önemli bir bölümünü koruyucu sağlık hizmetleri, sağlık yönetimi alanlarında çalışmış iki hekim olarak, toplumu grip konusunda bilgilendirme amacıyla bu yazıyı kaleme aldık. Olabildiğince, anlaşılması güç tıbbi terminolojiden uzak durmaya çalışarak ama bilimin işaret ettiği doğrultudan ve kanıta dayalı tıbbın ilkelerinden sapmadan kolay anlaşılır bir grip yazısı sunuyoruz size. Hazırsanız başlıyoruz…

Grip (İnfluenza) etkenleri

Grip hastalığına İnfluenza A, B, C diye adlandırılan virüslerin pek çok alt grubu neden olur. Bu alt gruplar H1N1, H2N2, H3N2, Colarado ve Phuket vb. isimler alırlar. Grip hastalığına en sık olarak İnfluenza A sebep olmaktadır. Halk arasında kullanılan kuş gribi, domuz gribi, fil gribi türünden tanımların bilimsel karşılığı yoktur. 2009 yılında H1N1 virüs alt grubunun sebep olduğu salgın “domuz gribi” olarak tanımlandıysa da günümüzde mevsimsel gribin bir parçası olarak kabul edilmektedir. Özcesi, bu yazı boyunca kuş, domuz, fil vb. hayvan isimlerinden üretilen grip türlerinden söz edilmeyecektir.

Grip hastalığını neden önemsiyoruz?

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) dünyada her yıl 290 bin ila 650 bin arasında influenza ilişkili ölüm görüldüğünü rapor etmektedir. Hastalık özellikle gebelerde, 5 yaş altı çocuklarda, 65 yaş ve üzeri kişilerde, kronik hastalığı (kalp, akciğer, böbrek, karaciğer, metabolik veya hematolojik) olanlarda ve immün yetmezliği olanlarda ağır seyretmektedir.

Gribin bulaşması

Grip olan kişilerin aksırması, öksürmesi ve hatta konuşması sırasında yayılan damlacıkların solunması, virüsle kirlenmiş yüzeylere temas ve eller aracılığıyla kişiden kişiye bulaşır. Grip olan kişilerle 1 metre çapında bir alanda bulunmak temas olarak kabul edilmektedir. Virüsler, bulaştığı yüzeylerde 2-8 saat boyunca canlılığını koruyabilir.

Grip hastalığının belirtileri başladıktan sonra erişkinler 5 gün, çocuklar 10 gün boyunca virüsü çevrelerine yayarlar ve bulaştırırlar.

Grip hastalığının belirtileri

Grip, genellikle ekim ayı başlarında görülmeye başlar ve mart sonu, nisan ayı başına kadar görülür.

Grip virüsüyle karşılaşan kişilerde 1-4 gün içinde hastalık belirtileri görülmeye başlar. En sık görülen belirtiler baş ağrısı, boğaz ağrısı, öksürük, 38 derecenin üstünde ateş, eklem ve kas ağrıları, halsizlik, terleme, burun akıntısıdır. Kişinin gribe karşı olan direncine ve yaşına göre değişmek üzere bulantı, kusma, ishal tabloya eklenebilir. Risk grubundaki[iv] kişilerde virüs alt solunum yollarına yayılarak ölümcül olabilen zatürreye[v] sebep olabilir.

Grip hastalığı çok sık olarak nezle, soğuk algınlığı gibi basit üst solunum yolu enfeksiyonları ile karıştırılabilir. En önemli ayırt edici özellikler, gripte 38 derecenin üstünde ateş ve kas/eklem ağrıları gibi çok daha ağır bulguların ortaya çıkmasıdır.

Grip tedavisi

Tedavi için influenza virüsüne direkt etkili dört antiviral ilaç bulunmaktadır. Antiviral ilaçlar hastanın şikayetleri başladıktan sonraki 48 saat içinde hatta ilk 24 saat içinde kullanılırsa etkili olabilmektedir. İlk 48 saatten sonra bu ilaçları kullanmanın hastalığı iyileştirdiğine dair herhangi bir bilimsel kanıt bulunmamaktadır.

Antiviral ilaçların kullanılmasının yanında; ateş düşürücü ve ağrı kesici ilaçlar, burun akıntısını ve tıkanıklığını giderici ilaçların kullanılması, yatak istirahati, bol sıvı alınması, hasta odasının sık sık havalandırılması grip tedavisinin temel taşlarıdır. Eller sık sık yıkanmalıdır. Zatürre gelişen olgular hastanede yatarak tedavi edilmelidir.

Antibiyotikler, influenza virüsüne karşı etkili olmadığı için kullanılmamalıdır.

Korunma

Hava yoluyla bulaşan solunum yolu hastalıklarını önlemek son derece zordur. Grip olduğu bilinen kişilerden uzak durulmalı veya koruyucu maske ile yaklaşılmalıdır. Ortam sık sık havalandırılmalı ve yüzeyler temiz tutulmalıdır. Hasta olan kişiler hapşırma sırasında el yerine kolla veya mendille ağızlarını kapatmalı, solunum sekresyonlarının (tükürük, salya, sümük, balgam vb) ellerle yayılımını önlemelidirler. Eller sık sık yıkanmalı, başkasına ait tabak, çanak, çatal, kaşık, havlu gibi özel eşyalar ortak kullanılmamalıdır.

Gripten korunmada en iyi yol AŞILANMADIR.

Grip aşısı

  • Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 6 aylıktan büyük ve gripten korunmak isteyen herkesin aşılanabileceğini açıklamıştır. Nedir, risk gruplarında bulunan kişiler için aşılanma yaşamsal önem taşımaktadır. (Bu yazının (ii) numaralı dipnotunda risk grupları ayrıntılı olarak yazılmıştır.)
  • Grip aşısı içinde alüminyum bulunmamaktadır. Bu nedenle alzheimer hastalığına sebep olması söz konusu değildir.
  • Grip aşısı, uygulama yapıldıktan sonra 10- 14 gün sonra etkisini göstermekte ve 6-8 ay boyunca koruma sağlamaktadır.
  • Grip hastalığının ekim- nisan ayları içinde salgınlar yaptığı göz alınarak eylül ortası ve ekim ayları içinde aşının yapılması önerilmektedir. Ancak aşılanmayan kişilerin tüm grip mevsimi boyunca aşı yaptırmaları tavsiye edilmektedir.
  • Aşı her yıl yapılmalıdır! Çünkü yıllar içinde toplumda sık görülen influenza virüsleri sürekli değişmekte, bir önceki yıl görülen virüsten oldukça farklı virüsler sonraki yıllarda hastalığa sebep olabilmektedir. Bu nedenle grip aşısı içerisinde bir önceki yıl toplumda en sık hastalandıran virüsleri içeren 3 alt tip influenza virüsü aşı içerisine eklenmekte ve her yıl yeni aşı hazırlanmaktadır.
  • Grip aşısı gebeliğin her döneminde yapılabilir.
  • Grip aşısının koruyuculuk oranı %70-80 kadardır[vi]. Ancak toplumdaki aşılanma oranının yükselmesi ile gribe bağlı zatürre vb. komplikasyonlar sonucu olan ölüm oranları çok düşmektedir.

Grip ve ülkemiz sağlık politikaları

İdari ve lojistik departmanlarının görevlerini bir kenara bırakırsak, herhangi bir ülkenin sağlık bakanlığı kabaca iki temel işleve sahiptir: Koruyucu sağlık hizmetleri ve tedavi edici sağlık hizmetleri. İşte “sağlık politikası” diye adlandırdığımız kavram, bu iki temel hizmetin nasıl dengelendiği, tercihlerin ne doğrultuda kullanıldığının fotoğrafıdır. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin örgütlenmesi, aile planlaması ve anne/çocuk sağlığı hizmetleri, bağışıklama (aşı), sağlık eğitimi, bulaşıcı hastalıkların kontrolü, koruyucu ruh sağlığı hizmetleri, yaşlı sağlığı, toplumun sağlığını tehdit eden biyolojik, kimyasal, nükleer her türden atıkla mücadele etmek, gıdaların insan sağlığına en uygun ve sağlıklı biçimde üreticiden tüketiciye ulaşmasını sağlamak, içme ve kullanma suyunun hijyeni, toplumu en çok hasta eden, en çok öldüren, en çok kalıcı hasar bırakan hastalıkları tespit etmek ve nedenine özgü çözüm yollarını geliştirmek, uygulamak koruyucu sağlık hizmetlerinin en temel başlıkları olarak sayılabilir. Dünyanın hiçbir ülkesi, koruyucu sağlık hizmetlerini etkin bir biçimde sunmadan tedavi edici hizmetlerle başa çıkamaz. Örneğin, konut alanlarını kirleten bir çimento fabrikasının varlığı o bölgede akciğer hastalıklarının artmasına sebep olacaktır. O yörede her köşe başına göğüs hastalıkları hastaneleri, klinikleri açmanız hemen hiç fayda getirmeyeceği gibi malum sermaye gruplarının ceplerini doldurmaktan, ülkenin sosyal güvenlik teşkilatının ekonomik çöküşüne sebep olmaktan başka işe yaramayacaktır.

Yukarıda ayrıntılı bir biçimde açıkladık, grip hastalığından korunmanın en etkili yolu aşılanmaktır. Özellikle risk gruplarının aşılanması yaşamsal öneme sahiptir. Bizim çok kabaca yaptığımız hesaplamalara göre ülkemizde risk grubunda olması sebebiyle aşı yapılması gereken kişi sayısı 8- 10 milyon kişidir. Ülkemizdeki mültecilerin, cezaevinde veya askerlik hizmeti nedeniyle kalabalık ortamlarda yaşayanların da bu sayıya dahil edilmesiyle 12 milyon gibi bir aşı sayısından bahsetmek çok yanlış olmayabilir. Şimdi de T.C Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’nın 2019 Ekim ayında grip aşısı ile ilgili yaptığı açıklamayı okuyalım:

“Söylediğimiz gibi ilk etapta 253 bin doz aşının dağıtımı yapıldı ancak anlıyoruz ki talep yoğunluğu sebebiyle aşılar azalmış. Önümüzdeki haftalarda 500 bin dozun daha dağıtımı yapılacak. Bu yıl toplamda piyasaya verilecek aşı miktarı 1,2 milyon doz olacak.”

Bakanın açıklamasının anlamı şudur: Grip aşısı yapılması önerilen[vii] kişi sayısının yaklaşık onda biri miktarında aşı alımı ve dağıtımı yapılmıştır!

Sağlık politikası dediğimiz kavram siyasi bir tercihtir

Ülkemiz sağlık politikalarında nasıl bir siyasi tercih kullanıldığını grip hastalığı üzerinden de kolayca okuyabiliriz. Son günlerde basında ve sosyal medyada çokça dile getirilen grip vakaları konusundaki tartışmaların nasıl yürüdüğüne ve manipüle edildiğine baktığımızda, gördüğümüz tablo yeterince açıklayıcıdır. Tartışmalar aşılama/bağışıklama ekseninden çıkarılarak hasta vaka sayılarına ve antiviral ilaçların piyasada bulunup bulunmadığına kaydırılmıştır. Sağlık Bakanlığı kaç kişinin aşılandığını, aşılanması gereken risk gruplarındaki kişi sayısını açıklamak yerine hasta sayılarının geçen yıla göre artmadığını ve antiviral ilaçların bulunmasında sıkıntı olmadığına dair beyanatlarla yetinmektedir. Hiç kuşkusuz, gerekli vakalarda ilk 48 saatte başlanmak ve hekim kontrolünde olmak kaydıyla tedavi[viii] amacıyla antiviral ilaçlar kullanılmaktadır. Ama grip hastalığı üzerinden o ülkenin sağlık politikası değerlendirilmek istendiğinde göz önüne alınacak ana konu, risk gruplarının ne oranda aşılandığıdır.

Peki ya siz, grip aşısı konusunda tercihinizi hangi doğrultuda kullandınız?

 

DİPNOTLAR

[i] Tıp doktoru, halk sağlığı uzmanı.

[ii] Pandemi: Bir kıta veya dünya çapında yayılan salgın hastalık.

[iii] DSÖ tarafından açıklanan ve dünyayı tehdit eden 10 sağlık riski şunlardır:

1- Hava kirliliği ve iklim değişikliği

2- Bulaşıcı olmayan hastalıklar. (Diabet, kanser, kalp hastalıkları, obezite, hipertansiyon vb.)

3- Grip pandemisi.

4- Asgari sağlık koşullarının iyileştirilmesi

5- İlaçların mikroplara karşı direnci

6- Ebola ve diğer tehlikeli patojen hastalıklar

7- Zayıf temel sağlık hizmeti

8- Aşı Karşıtlığı

9- Dang Ateşi

10- AIDS ( HIV)

[iv] Risk grubundaki kişiler:

-65 yaş ve üzerindekiler,

– 6-23 aylık bebekler,

– Bakımevleri, cezaevi gibi toplu yaşam merkezlerinde kalanlar.

– Sürekli akciğer ve kalp hastalığı olanlar,

– Kalıtsal hemoglobin bozukluğu olanlar,

– İmmunolojik (bağışıklık sistemi ile ilgili) hastalığı olanlar,

– Bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar (kanser hastaları, HIV=AIDS enfeksiyonu olanlar, organ nakli yapılmış olanlar, steroid ilaç alanlar, kemoterapi ya da radyoterapi uygulananlar),

– Sağlık çalışanları,

– Risk grubu hastaların ev halkı, yakın temasta olduğu kişiler,

– 6 ay-18 yaş arasında çocuk ve gençler, uzun süreli Aspirin alması gerekenler (Reye Sendromu gelişme riskini azaltmak için),

– Grip mevsiminde hamileliğinin dördüncü ve daha sonraki aylarında olanlar,

-“Mülteciler”

[v] Zatürre: Pnömoni

[vi] “Aşı oldum yine de grip oldum” şeklindeki yaygın söylemin sebebi bu koruyuculuk oranıdır. Ayrıca aşının soğuk algınlığı gibi üst solunum yolu enfeksiyonlarına da etkili olacağı sanılmakta ve geçirilmekte olan basit nezle bile aşının etkisiz, yararsız olduğu şeklinde yorumlanmaktadır.

[vii] Sağlık Bakanı’nın da risk gruplarının aşılanması konusundaki beyanatı da aynı doğrultudadır.

[viii] Çok istisnai durumlarda antiviral ilaçlar koruyucu amaçla da kullanılabilmektedir.

 

KAYNAKLAR

1-Grip Aşısı, Sağlık Bakanlığı internet sitesi.

https://grip.gov.tr/tr/grip-asisi.html

2-2019 yılı dört bileşenli grip aşısı teknik şartnamesi, Sağlık Bakanlığı internet sitesi.

https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/idari-ve-mali-isler-db/Hepatit_B_Asisi_Alimi/Dort_Bilesenli_Mevsimsel_Grip_Asisi_Alimi/71-_4_bilesenli_mevsimsel_grip_asisi_teknik_sartnamesi_-son.pdf

3-Grip (influenza) vakalarına ilişkin açıklama, Sağlık Bakanlığı internet sitesi, 06.01.2020.

https://www.saglik.gov.tr/TR,61995/grip-influenza-vakalarina-iliskin-aciklama-06012020.html

4- Grip (influenza) basın açıklaması, Sağlık Bakanlığı internet sitesi, 15.01. 2020.

https://www.saglik.gov.tr/TR,62241/grip-influenza-basin-aciklamasi-15012020.html

5- Gebelik ve grip, Sağlık Bakanlığı internet sitesi.

https://grip.gov.tr/tr/gebelik-ve-grip

6- Son dakika… Sağlık Bakanı’ndan grip salgını iddialarıyla ilgili açıklama, Milliyet gazetesi, 22.01. 2020.

https://www.google.com.tr/amp/www.milliyet.com.tr/amp/gundem/son-dakika-saglik-bakanindan-grip-salgini-iddialariyla-ilgili-aciklama-6127831

7- Sağlık Bakanlığı’ndan domuz gribi açıklaması: Mevsimsel, Hürriyet Gazetesi, 16.01.2020.

https://www.google.com.tr/amp/www.hurriyet.com.tr/amp/gundem/saglik-bakanligindan-domuz-gribi-aciklamasi-mevsimsel-41420804

8- Küresel Grip Salgını (Pandemi), Resmi Gazete, 13. 04.2019.

https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/mevzuat/genelge/20190413-7.pdf

9- Ten threats to global health in 2019, WHO internet sitesi,

https://www.who.int/news-room/feature-stories/ten-threats-to-global-health-in-2019

10- Doğan Alpaslan Demir, Uyarıyorum, 5 Kasım 2019.

https://doganalpdemir.com/2019/11/05/uyariyorum/

11- ‘Yeni Koronavirus’ nedir, hastalıktan nasıl korunulur? soL Haber Portalı, 24 Ocak 2020.

https://haber.sol.org.tr/turkiye/yeni-koronavirus-nedir-hastaliktan-nasil-korunulur-279057

 

 

Kapak görseli: 1918 İspanyol pandemisi. Kaynak: Encyclopaedia Britannica.

 

 

 

Yazar: Doğan Alpaslan Demir

1961 doğumlu, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu tıp doktoru. Uzun yıllar kamuda ve sivil toplum örgütlerinde yöneticilik yaptı. 1991 yılından itibaren müstear isimlerle tarih, toplumbilim, bilimkurgu, mitoloji, mobil teknolojiler, halk sağlığı, şiddet ve nefret dili üzerine gazete ve dergilerde yazılar yazdı. Son beş yıldır yazılarını kendi adıyla yayımlamaktadır. Halen gazete ve dergilerde köşe yazısı, makale, deneme türünde yazılar yazıyor. E-kitap olarak yayınlanmış beş kitabı bulunuyor.

9 thoughts

  1. Sayın yazar, yazınızdan çok yararlandım. Grip aşısı olmuştum. Her yıl neden yaptırmam gerektiğini iyice anladım. Aşı yaptırmak ve temizlik kurallarına uymak önemli. Riskli insanları sağlık bakanlığı aşılamalı. Sağlıkları için gerekli.
    Size ve meslektaşınıza teşekkür ederim.
    Saygılar.

    Liked by 1 kişi

  2. Doğan beyciğim,
    bir grip için bu kadar detaya ne gerek var? Yaşlılar grip olursa bir an önce çevresi de kendisi de kurtuluverir . Allah rahmet eylesin mekanı cennet olsun dedikmi en mukaddes görevi yapmış oluruz. Çocuklara gelince en mübarek zat en az üç çocuk yapın diye boşuna demiyor. %50 fireyi hesaba katıyor.
    Çimento fabrikası termik santrallerle kim uğraşacak, şehir hastanelerinin açılışı onlar üzerinden reklam yapılmaz o zaman. Yandaşlarda para kazanacak ki Vakıflarımızın değirmenine su gelsin. Akkoyunlar önce zor duma düşecek ki sonra sadaka vereceksin. Onuda şehrin köyün meydanında tv kameralarının karşısında davul zurnayla vereceksin!
    “Allah fakiri sevindireceği zaman eşeğini kaybettirir sonra bulduruverirmiş!..”

    Beğen

  3. Yazınız için teşekkür ediyorum. Yazınızı okuduktan sonra Elazığ depremi oldu. Üzüntümüzü anlatmaya sözcükler yetmez. Her konuda koruyucu önlemlerin alınmasının sonuçları iyi yönde etkileyeceğini görmemiz gerekiyor. Grip için aşı, İyi sağlık hizmetleri, yoksulluk, sağlıksız yaşam yerlerinin olmaması. Deprem için ise dayanıklı binalar, sağlıklı yerlerde binalaşma. Dilerim bir gün bu konular bu şekilde düzenlenir.

    Liked by 1 kişi

  4. Ben siyasi kavram tercihi,sağlık politikası,risk grubunun ne oranda aşılandığı vb sözler yerine,bir atasözümüzü yazıyorum.
    GÜZELDEN YAR,
    , ÇİRKİNDEN ÇOR EKSİK OLMAZ.

    Beğen

  5. Doğan Bey aşı karşıtlığı tam bir facia! Aşılar ebeveyn keyfiyetine bırakılamaz, bu en çabuk halledilebilecek olan tehlikedir; bunun bireysel özgürlükle bir ilgisi yok… En azından asgari mecbur aşı listesi ve takibi yapılmalı.

    Liked by 1 kişi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s